August 3, 2011

LE’S STORY (MÂY TRỜI CAM LỘ)


Is based on the original Vietnamese article “Mây Trời Cam Lộ”
by VietNamese writer Giao Chỉ San Jose


 
             Photo: HIẾU GIANG RIVER - CAM LỘ
                         

1/ LE’s life with Cam Lo at the beginning:

            If you get the map of Vietnam and rectangle immediately to the winning border North South East West, the center of that rectangular is called Cam Lo. This is where LE VAN TRACH was born. His classmate and also the neighbor on the other side of the Hieu Giang river will be his lovely wife later. We can address him as LE from now through the story.
            After learning all classes of Nguyen Hoang High School where is located in Quang Tri province. With his diploma, he left Quang Tri and went to Da Nang for working; even he still had to take care of his mother.
            From the country command, after the Tet Offensive 1968, he is called on the Military Course. Among thousand of graduated soldier with high ranking on the selected report list, there was 6 of them were chosen to the Military Intelligent Field. They temporary went to the G2 of General Staff to work and waited for a special course for their career in the Cay Mai Military Intelligent School.
            Leaving that school, he asked to work for The South Vietnamese First Corp where it was under fighting every single day. It seemed like he wanted to come back to his homeland. Throughout childhood, the young LE was around with Quang Tri, Dong Ha, Cam Lo. The Legend Road 9 from the Ha Lao battle was so terrible, but it was familiar with him and led him to the homeland where he loved so much from the bottom of his heart.

 2/ Wedding in village:
            The great artist Hoang Thi Tho of Quang Tri province is the very poetic musician wrote a song about the countryside wedding. The pleasure of LE cannot be exciting like that in 3 months from his wedding in 1971. He asked for a special permission from the chief of Military Committee to leave his fighting spot for the wonderful wedding. Meeting the bride relatives in two previous days, the groom in the soldier clothing brought the dust from Khe Sanh to Cam Lo. In the day of wedding ceremony, 20 boys walked through the Ðuoi Bridge and brought precious presents for the wedding to the north shore of the Hieu Giang river. It was such a beautiful day with the white cloud up to the nice sky and the sun of Cam Lo glittered down to the Hieu Giang river. Far away, he heard the sound of the guns fire from the mountains. In Vietnamese traditional dress for the groom, he also listened to the depart sound of the guns from the North Vietnamese Army and wondering about where the central mission is and where the battle is.
 According to the traditional wedding of Quang Tri, the groom team brought special presents such as Trau Cau which are the Vietnamese traditional wedding fruits, wedding cakes, and wine to the bride’s house and they are invited to the tea party. Then all of the groom team were back home with the bride’s house from the North to South shore of Hieu Giang river. The most happiness of LE was to live with his wife who is graduated from nursing major. She works as a midwife at the town of Quang Tri province. After getting married, they lived in the camp of soldiers and units.

Photo:          ĐUỒI BRIDGE - CAM LỘ
Vietnam War was more intense and their children in turn were born. When the summer began in the Easter Offensive of 1972, the couple had the first child.
Sub Lieutenant LE reported to the Central Military Committee the day that matched to track the source of the period mentioned on the timely decision. One of the important information that he reported was about the date and time accuracy about the Quang Tri Battle 72 started at the end of March in 1972. Within the private, he was preparing to be evacuated family, but his mother and wife relatives in the hometown stayed. Later, he and his wife were so sad because they knew that his parents’ wife and relatives got killed and the town was destroyed completely under bombing.

3/ The dates do not forget:
            The peaceful time was no longer available. From 1972 to 1975 the fate of the town and his family were so struggle even harder. A foreign journalist on the Army of the Republic of Vietnam (ARVN) is confirmed from LE about the loss of Quang Tri.
The North Vietnamese Army took control the entire territory from the South Ben Hai river to My Chanh  river. Villagers from Cam Lo area of Quang Tri has to build Cam Lo district in Hai Lang and LE’s wife continued to work as midwife while her husband was in another province which was Da Nang as a soldier.
In March 1975, he fortunate gathered his family running from Da Nang to Cam Ranh toward to Southern Army for saving. Later on, people in Cam Ranh wanted to run toward to Southern of Vietnam, but he decided to stay in Cam Ranh because his wife was giving birth their third child which is a girl!

Photo: THE GIRL WHO WAS BORN IN CAM RANH BECAME A NUN

Photo:TWO GIRLS OF LE BECAME NUNS
              Left: The girl was born in Cam Ranh
              Right: The youngest girl of Le

            Two girls of Le’s - one was born in Cam Ranh became the nuns of Engaged Buddhism. They are practicing mindfulness cultivates understanding, love, compassion, and joy. That practice helps all of us including above nuns to take care of and transform suffering in our lives and in our society to live through relationship harmony together. Then, we all live in peace in ourselves with the order of interbeing, our families, and in the world. The path also thinks and respects the death people.

  Photo: The youngest girl of Le

4/ Back home:
             Finally, in March, 1975, he returned back home to Cam Lo  with his aged mother, wife, two little children, and embracing the new girl. When Communism Government of North Vietnam took control over Vietnamese country at the end of April 1975, he was put into the Re-Education Camps for 7 years. The reason that the communism government caught him in the middle of midnight was he was a soldier of Military Intelligent for 6 years in different regime. Again he left his family themselves in Cam Lo.

5/ About the Re-Education Camps:
            The collapse of Saigon in April 1975 changed lives of all people who worked for Southern Government of Vietnam. People continued to suffer from what communist called rehabilitation and reconstruction to control South territorially. Hundreds of thousands of former military officers, bureaucrats, politicians, religious and labor leaders, scholars, intellectuals, lawyers, critics of the new regime were ordered, arrested, and sent to "reeducation" camps and faced to force hard labor and severe privation. The Re – Education Camp is the official name given to the political prison camps by the communism government at the end of Vietnam War in 1975.  The Re – Education Camp has truly the meaning of revenge and sophisticated technique or repression and indoctrination.
               The Re – Education Camps conditions were very poor, with little food or no food, no medicine, and a high death rate or sickness. The communism government did treat South soldiers so badly. The political prisons in the Re-Education Camps lived through deprivation and torture of the camps. There had been no criminal law. They are "concentrated for re education" by administrative decisions based on Resolution # 49, dated June 20, 1961 of the Standing Committee of the 2nd Congress in Hanoi. The government defined that they were learning about the ways of the new government.
            They are fed at 12 kilograms (29 lb.) rice and rice substitutes monthly. This could be reduced to 9 kg (19 lb.) if the prisoners failed to achieve the required work from hard labor. This caused of high death rate. Also, for the following reasons that killed the Re-Education Camps political prisons too:
-        Crippling or suffering with broken ribs and bones after being beaten to pulp by guardians
-        Beatings are done every evening at the criminal prisoners' ward. Usually, those prisoners who violate the camp's regulation are kept in solitary confinement cells and their legs are locked in stocks. Food is reduced.
-        In many camps, political prisoners in dark cells were given two small bowls of rice a day, mixed with a tablespoon of salt and a little water
-        Died in detention, committed suicide, from hunger strike, of food poisoning, by explosion while clearing land mines, of untreated illness, from exhaustion, executed at labor site, of malnutrition, shot by a camp guard, disappeared after or under interrogation, beaten to death after failed escape, drowned at Falls during hard labor, etc….
Coming back to LE’s fate. He had the same fate like his friends through Re-Education Camps for 7 years. Some of them had been in the Re-Education Camps for 17 years.

    Photo: Le & His wife
                                                                                                        
6/ The new home:
            In May, 1982, he was back home with his family and built a new house. Unfortunately, match fire was completely burnt this house. All had to do again from the beginning.
            In 1984, the couple had twin: one boy and one girl. He was very proud all of his children special with his son. Since the time that LE was in the political prison until he came to the United States under the HO program, he had to wait for 13 years.
            HO (Humanitarian Operation) is a program set up between the United States and Vietnam about re-education internees. Secretary of State George Schultz signed an agreement which allow the admission of these former internees with at least 3 years of incarceration in a known re-education camp.      
            LE’s family was an orphaned HO, no one kinship supported. They got help from the Pecan Catholic at the beginning in the new place of Tennessee. The couple worked for a living in a foreign country.
            Under the Vietnam War, the Easter Offensive of 1972 led Cam Lo Le’s village became the famous place in war, the Tennessee people came to Con Tien Cam Lo and sacrificed their lives to fight for the freedom, then later, Tennessee did welcome LE and his family as new refugees for a new life.
            In 2004, Le came back to his village to take care of his mother who got sick and in 2005, again he went back to the mortuary.  
            LE’s family is a normal family like any Vietnamese family, but both parents’ sides and relatives got killed under the Colonial French time period and during the Vietnam War:
-        His grandfather who was Cam Lo Village Chief got killed from The League for the Independence of Vietnam (Viet Nam Doc Lap Dong Minh Hoi, Viet Minh for short).
-        His father died when he was 3 years old from the shot of a French soldier, when the country was colonized by France.
-        His father-in-law got killed from the Army of the Republic of Vietnam (ARVN – South VN)
-        His mother-in-law and relatives died from bombing of the United States Army.
-        It sounds like his family was torn during the Vietnam War terribly like the fate of Vietnamese country under the power of other countries. Yet, he never blames on anything or anyone, never complains about the units of the army on both Northern and Southern of Vietnam.
-        He was a soldier of the Army of the Republic of Vietnam (ARVN – South VN) for 6 years, a political prison in the Re-Education Camps under the Communism regime for 7 years, a farmer for 13 years in his village Cam Lo after the Vietnam War, and an employee in the United States since the time that he came in 1995 until now.
    
                     
                            VIETNAM COUNTRY MAP                                QUANG TRI PROVINCE MAP
           
LE  is very interested with the idea of Quang Tri movie will make. It will talk about the sympathy in the humanity meaning for those people suffered during the Vietnam War in the long period of time such as his grandfather, his father, his father and mother-in-law, and all the couple’s relatives. No matter what happened, his heart is always with the Cam Lo village which is far away from where he and his family live right now. His thinking likes the cloud in the peace and blue sky of Cam Lo village in the past.

 
 
 


TRĂN TRỞ

Lúc về Việt Nam cũng như khi trở lại, tôi đều được nghe một câu hỏi: Anh thấy quê hương thay đổi nhiều lắm phải không? Câu hỏi thật đơn giản nhưng khó có một trả lời thống nhất. Không ai từ vị trí chủ quan hạn hẹp, đạt được cái nhìn toàn diện dưới mắt cũng như trong tâm của mình, đôi khi từ vị trí khác nhau này sinh những ý kiến mâu thuẫn.

Tôi trở lại sau 4 năm, thoạt nhìn bên ngoài có rất nhiều khác lạ nhất là trong vấn đề qui hoạch xây dựng, đặc biệt là hệ thống giao thông: một số đường nông thôn đã được bê tông hoá, đường xuyên Á, đường Hồ chí Minh đang hình thành, địa phương lại làm thêm đường ngang, đường dọc để bán đất: đất đang là đề tài nóng bỏng, vài gia đình nông dân tự nhiên có một số tiền mà từ xưa tới nay chưa hề nghĩ tới do bồi thường hoặc bán: một nền nhà ở Đông Hà bề ngang 8 mét giá từ 1 đến 2 tỷ VN, dọc theo QL 9 lên đến Tân Lâm là 200 triệu: nhà nước khôn ra: đất không cấp, bán như trước mà đem đấu giá: một lô nhỏ đểlàm ki ốt trong chợ thị trấn giá ban đầu 70 triệu nhưng có người đấu lên đến 155 triệu. Nhà cửa được xây dựng nhiều, to, cao hơn, từ trung tâm thị xã Đông Hà, toả ra 3 phía: Bắc Nam QL 1 và QL 9. Phát triển mạnh nhất là hệ thống khách sạn, ngày xưa chỉ 1 Đông Trường Sơn bây giờ đến mấy chục ... theo giới sành điệu ăn chơi thì một phần thu nhập của những khách sạn này là cho thuê giờ, thuê buổi (Tôi tò mò đọc bản nội quy của một khách sạn ở Huế có một mục ghi: khách sạn không chịu trách nhiệm mọisự mất  mát của quí khách trong thời gian lưu tại đây), trên đường xe máy tấp nập, hình như nhà nào cũng có, kéo theo nhiều tai nạn giao thông thảm khốc ... Nhiều nhà hàng, quán nhậu hải sản, thịt rừng, gà chỉ, bia ôm, cafe ôm, karaoke ôm, mọc lên . Người ta có cảm nghĩ đây là khu vực mọi người có thu nhập cao mới có những nhu cầu sinh hoạt như thế!

Tôi trở về xóm cũ, đoạn đường lầy lội ngày xưa đã được đúc bê tông khô ráo, những khu vườn, căn nhà không có gì thay đổi, những người già khô quắt, bệnh tật, kham khổ bên những công việc chẳng có thu nhập là bao. Ông bác họ trên 80 tuổi vẫn hàng ngày còng lưng đan rổ đem ra chợ bán. Số trẻ cùng lứa với các con tôi đã vào Saigon, Thủ Đức hay qua tận Malaysia làm thuê. (Tôi nhớ cách đây 5 năm, trong bài phỏng vấn, một trí thức trẻ sau khi về VN tiếp xúc với sinh viên, học sinh đã có nhận xét: Mọi người đang đổ xô nhau học ngoại ngữ và vi tính hầu có một mớ kiến thức để chuẩn bị đi làm thuê. 

Mới đây trong một báo cáo của Bộ Lao Động Hà Nội cũng có nêu thành tích trong việc ký thêm nhiều hợp đồng xuất khẩu lao động qua Malaysia, Nam Hàn, Nhật ... trên chuyến bay Saigon-Huế, một hành khách người Bắc cầm đọc tờ báo Công An bàn về chuyện lấy chồng Đài Loan đã hóm hỉnh nói với tôi: đây là một kỹnghệ xuất khẩu vốn tự có). Số thanh niên còn lại nhờ đà phát triển xây dựng đều tập trung làm thợ nề hoặc đúc táp lô, trung bình một ngày công từ 30 đến 35 ngàn. Tuy thế, nếp sống ở quê đã quen vất vả, chịu đựng, dễ thích ứng với mọi hoàn cảnh. Khi đời sống kinh tế đã tạm ổn định, người ta nghĩ đến việctôn tạo nơi thờ phụng tổ tiên: các nhà thờ Họ đều được xây dựng khang trang hơn, đình miếu cũng được sửa sang và hàng năm hương khói tế lễ đàng hoàng. Các nhân sĩ trong làng đang cố gắng tìm về cộinguồn, viết lịch sử để lưu lại cho đời sau. Quan hệ tình cảm với bè bạn cũng được nâng lên một bước, số trung niên thành lập quỹ tương trợ để giúp đỡ nhau lúc hữu sự, số trẻ hơn hàng năm tổ chức họp lớp để ôn lại những kỷ niệm tuổi học trò. Tuy nhiên sự phát triển nhu cầu sinh hoạt bên ngoài quá nhanh, người dân không theo kịp, đó là nỗi khổ tâm đang dày vò mọi người nhất là trong các dịp cưới hỏi tiệc tùng. Việc học hành được quan tâm đúng mức, ai cũng ước ao con mình đậu vào đại học (theo một số người thì vấn đề thi cử lúc này tương đối công bằng, có tiền hoặc chức quyền cũng không thể chạy được.

Một bác sĩ ở bệnh viện tỉnh cho biết, con của Giám đốc Sở Y tế chỉ thiếu nửa điểm mà bị rớt). Rất nhiều trường hợp con em của các gia đình nghèo khó được vào đại học nhưng chi phí ăn học là một gánh nặng nan giải: những bà mẹ hàng ngày gom góp từng đồng tiền bán được qua những chiếc bánh sắn, lá gai, những người cha còng lưng đúc táp lô, đi xe thồ khó khăn lắm một năm mới dành dụm đôi ba triệu cho con. Những vấn đề gay gắt hơn là sau khi ra trường, lúc này chỉ có tiền bạc và quyền thế mới quyết định!

Tôi có dịp nhiều lần vào bệnh viện tỉnh. Số lượng bệnh nhân qua nhiều, 2 người nằm một giường là chuyện phổ biến, điều kiện vệ sinh không được tốt lắm, phương tiện điều trị quá thô sơ, ngay cả trong phòng cấp cứu. Thuốc men cho bệnh nhân cũng có sự phân biệt âm thầm nào đó, những người nghèo, cơ sở bảo hiểm theo một tiêu chuẩn thấp hơn, trước các ca mỗ đều có giá và nếu không có đủ tiền...tôi đã chứng kiến nhiều trường hợp rất thương tâm! Mỗi buổi sáng thứ bảy có một tổ chức từ thiện nào đó vào phát cháo cho bệnh nhân, người nhà sắp hàng dài để nhận.

Tôi cũng đã vào thăm trường nuôi dạy trẻ em khuyết tật ở Phường 3, thị xã Đông Hà. Được biết trên toàn tỉnh hiện có 5.700 trường hợp, nhưng mới chỉ 131 em được thâu nhận, lúc tôi đến một số tương đối mạnh khoẻ (phần nhiều là câm, điếc ...) nhập trường, nhìn các em quây quần bên mâm cơm đạm bạc chỉ có rau và tàu hủ, thật quá tội nghiệp. Bên cạnh đó hàng ngày trong các quán nhậu vẫn đông đảo khách với chi phí đôi ba triệu một lần là chuyện thường. Có đứa em họ là giám đốc một công ty tư doanh tâm sự: nỗi khổ tâm nhất của em lúc này là phải tiếp khách để nhậu, sợ đến một lúc nào đó mang bệnh mà chết, thành ra em phải phân công thêm cho phó giám đốc và kế toán trưởng. 

Tôi cũng có dịp ngồi uống với một số bạn bè Nguyễn Hoàng, sứa lên cũng ngâm thơ, hát nhạc tiền chiến và phát biểu trên trời dưới đất.. nhưng khi đem chuyện này kể với một người bạn học khác thì được ra dấu im với một lời nói thầm“tai vách mạch rừng”, một người bạn hóm hỉnh: sự thành công của doanh nghiệp được lượng giá trên số hóa đơn thanh toán ở ... quán nhậu . Nhìn chung vấn đề thủ tục tương đối cởi mở, người ta ít gây khó khăn hoặc vòi vĩnh, tuy nhiên trong cách tiếp xúc vẫn còn sự dè dặt nhất là những người có chức quyền, không ai dám đụng chạm đến những khu vực tế nhị, bởi vì vấn đề lý lịch vẫn còn nặng nề lắm... Chưa thấy có hướng phát triển cụ thể nào để đem đến một nền kinh tế ổn định tại địa phương, mọi chuyện đều là tự phát, người dân mò mẫm lấy với rất nhiều phiền toái ở đàng sau . Vấn đề phúc lợi xã hội cũng chưa được quan tâm, phần nhiều do tài trợ từ bên ngoài mà bà con Quảng Trị ở Mỹ đã góp phần không nhỏ:Hội đồng hương ở Colorado đã có những chương trình giúp thương phế binh, quả phụ và đang tiến hành việc mỗ cườm, Philadelphia tài trợ cho người mù ở Đông Hà và Triệu Phong các máy làm tăm, Washington DC đã có bữa cơm tình thương giúp bà con khó khăn, bệnh tật. Đặc biệt là Hội Đồng HươngQuảng Trị Nam Cali xem việc giúp đỡ những đối tượng xã hội ở quê nhà là một mục tiêu chính của sinh hoạt hàng năm, rất nhiều trường hợp thương phế binh, quả phụ, những người bị bệnh hiểm nghèo khôngcó tiền đi bệnh viện, những người nghèo khó, tàn tật đều đã nhận được trợ giúp, quý hơn nữa là cấp học bổng cho các trường cấp 3 trên toàn tỉnh, chưa kể đến một vài cá nhân như anh Nguyễn Khắc Giỏ, Lê Trọng Lộc, ca sĩ Phương Dung, cô Lyna Nguyễn đã có những hổ trợ rất thực tế, nhân đây cũng xin nêu một ý mà tôi đã có suy nghĩ từ lâu và định bàn bạc với quý Anh Chị Nguyễn Hoàng về việc cấp học bổng cho Trường cũ mà một số nhóm hoặc cá nhân đã từng làm đối với trường cấp ba Triệu Hải: Tên trường Nguyễn Hoàng đã không còn, ngay vị trí trường cũ bây giờ là một khu tập thể của cán bộ, còn trường mới được dời xuống cho MACV, Ty Khí tượng, trường Triệu Hải cũng không còn mang tính chất trường tỉnh như Nguyễn Hoàng mà bây giờ các quận đều có trường cấp ba riêng, ở đó con cháu của bạn bè chúng ta ngày xưa đang theo học, do đó nếu có điều kiện giúp đỡ nên quan tâm đến các trường ở xa như Nam Cali đang làm. 

Việc trợ giúp này cũng đang gây tranh cãi trong cộng đồng người Việt hải ngoại kể cả bà con Quảng Trị chúng ta . Một số người xem đó là việc của nhà nước, đợi khi nào Cộng Sản ở Việt Nam sụp đổ ta mới thực hiện, không nên tiếp tay, làm đẹp mặt chế độ. Cách đây mấy năm báo Ngày Nay ở Houston có đăng trường hợp cô Hoàng Lan ở Florida sau khi tốt nghiệp văn bằng Tiến sĩ về Việt Nam làm công tác từ thiện đã trả lời phê phán đó như sau: Quý vị trong cuộc sống dư thừa tiện nghi ở đây có thể đợi, nhưng những đồng bào thượng bị cùi ở Tây Nguyên, các trẻ em khuyết tật, nghèo đói, thất học, những bà mẹ sinh con thiếu sữa không thể đợi! Đầu tháng 9 trở lại Mỹ, tôi nhận được cuốn video tape của một người bạn trẻ vừa về làm công tác từ thiện ở VN gởi tặng có tựa đề: “Từ Nam ra Bắc, Nỗi Niềm Quê Hương Tôi”. Cuốn băng ghi lại các hoạt động của nhóm này trong việcgiúp xây các trường học, làm cầu ở miền Đông và Tây Nam bộ, phục vụ bữa ăn cho bệnh nhân ở Bệnh viện Bài Lao Saigon, bệnh viện tâm thần ở Thủ Đức, Phước Tường Đà Nẵng. Đặc biệt là buổi cấp phátxe lăn cho các cháu nạn nhân chất độc màu da cam ở Quảng Trị, thăm và tặng quà một bản thượng ở Lao Bảo ... Chị là vợ của một bác sĩ đang phục vụ trong Hải quân Hoa Kỳ, người có mặt trên chiến hạm vừa ghé Đà Nẵng hồi cuối tháng 7 vừa qua . Lúc còn ở cùng thành phố với tôi, Anh Chị này với sự trợ giúp của Hội Văn Hóa Khoa Học Houston tổ chức đêm Thơ Nhạc gây quỹ giúp trẻ em mù ở VN, liền bị gán cho là Cộng sản. Một vị trong nhóm chống đối đã nói với tôi: tôi vừa nhận được một cú điện thoại cho biết chị này là cán bộ tuyên vận. Những người quá khích này tìm mọi cách để cô lập, bôi nhọ ngay cả trong ngôi chùa anh chị sinh hoạt.

Thỉnh thoảng chuyện trò với bạn bè tôi thường ví von: đã trên 30 năm rồi nhưng chúng ta chắc ai cũng nhớ bài học địa hình căn bản ở quân trường: Anh phải luôn luôn xác định được Điểm Đứng trên bản đồ. Việc đầu tiên là nó sẽ cứu anh vì như thế anh mới xác định được vị trí của đối phương để khi hữu sự cóthể nhờ đơn vị bạn hoặc hoả lực yểm trợ, việc này cũng có thể áp dụng trong cuộc sống đời thường: hiện tại chúng ta đang đứng trên nhiều điểm khác nhau: trước hết là vị trí của người Việt tha hương, cựu tù Cộng sản, hàng ngày khi ở nhà là chủ gia đình, khi vào hãng xưởng là công nhân, ra đường là một công dân, vào chùa, nhà thờ là Phật tử, Con Chiên ... nếu lầm lẫn vị trí ta sẽ mang tai họa. Nhưng còn có một điểm nằm ngoài, nằm trên tất cả, không bị ràng buộc, hệ luỵ bởi những cái kia đó là vị trí con người đầy đủ nhân tính với cả tấm lòng độ lượng. Shakespear nói rằng: chỉ có súc vật mới quay lưng với đồng loại để làm đẹp bộ lông của mình, trước những kẻ khổ đau cần cứu rỗi, Chúa hay Phật cũng không tra hỏi lý lịch! Việc trợ giúp bà con ở quê nhà là một vấn đề tế nhị, một cách chia sẻ nỗi đớn đau, khổ cực nhiều người đang gánh chịu tuỳ theo quan niệm và hoàn cảnh của từng cá nhân, không nên nặng nề với nhau lắm. Chẳng có ai ưa thích gì chế độ đã từng giày xéo nhân phẩm và thể xác chúng ta, nhưng tôi cảm thấy nao lòng khi nhớ lại hình ảnh các cháu tật nguyền bên thau canh chẳng có chất bổ dưỡng dưới ngôi trường do nhà nước quản lý

Mở đầu Bình Ngô Đại Cáo, Nguyễn Trãi viết: “Việc trị nước cốt để An Dân” đó là sách lược, là châm ngôn, kim chỉ nam... cho tất cả mọi cơ cấu điều hành đất nước dù ở bất cứ thời đại nào, bởi vì Dânkhông An sẽ nảy sinh nhiều phức tạp, ảnh hưởng đến cơ cấu lãnh đạo. Thực ra đồng bào quần chúng chỉ cầu mong một cuộc sống giản dị đầy đủ cơm ăn áo mặc, con cái được học hành, có công ăn việc làm để phục vụ lại gia đình, xã hội với những phúc lợi tối thiểu, chứ họ chẳng cần những xa hoa phù phiếm bên ngoài đôi khi làm băng hoại đến cả nét văn hóa tốt đẹp đã được gìn giữ nhiều đời. Tôi thường tâm sự với bằng hữu, đến thăm bà con ở quê, chủ yếu nhìn vào “thùng gạo” của họ, buồn thay cho đến giờ phút này vẫn chưa đầy lắm và đang là nỗi lo canh cánh bên lòng, thường nhật. Sự phát triển, thay đổi là điều cần thiết, đánh dấu mức đi lên của xã hội, nhưng làm sao được đồng bộ, hài hòa, tạo sự cân bằng cả “tâm lẫn tướng” đôi khi Tâm được An rồi thì Tướng sẽ tốt đẹp. Đó là việc khó thực hiện nhưng nó đánh giá tài năng và sự tồn tại của những người đang trị nước.

 

.